Leczenie nieżytu nosa

Gdy katar nie mija po kilku dniach, nos pozostaje zatkany, a do tego wraca świąd i wodnista wydzielina, problemem często nie jest infekcja. W wielu takich przypadkach chodzi o alergiczny nieżyt nosa, który wymaga innego leczenia niż stosowanie wyłącznie preparatów doraźnych. W praktyce istotne jest ustalenie przyczyny i dobranie leczenia do wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz czasu ich trwania.

Kiedy katar przestaje być zwykłym katarem?

Powtarzające się objawy ze strony nosa wymagają szerszego spojrzenia niż tylko przez pryzmat sezonu przeziębień. Nieżyt nosa może mieć postać alergiczną albo niealergiczną, ale świąd, obrzęk błony śluzowej nosa, wodnista wydzielina i nawracające zapalenie spojówek często wskazują na podłoże alergiczne. Choroba występuje u dorosłych, a u dziecka często ujawnia się około 6. roku życia.

Jak rozpoznać alergiczny nieżyt nosa?

Typowy obraz choroby to uczucie zatkania nosa, świąd, obrzęk i wodnista wydzielina, które wracają w podobnych okolicznościach. Charakterystyczne jest także współistnienie objawów ocznych, zwłaszcza zaczerwienienia oczu i nawracającego zapalenia spojówek. U części pacjentów dolegliwości nasilają się po wejściu do zakurzonego pomieszczenia albo w okresie pylenia. Gdy trwają tygodniami, nawracają co roku albo utrzymują się stale, zwykły katar jest mało prawdopodobny.

Nieżyt alergiczny a postać niealergiczna

Różnica polega głównie na przyczynie. Alergiczny nieżyt nosa ma związek z kontaktem z alergenem, natomiast postać niealergiczna nie wynika z uczulenia. Dla pacjenta istotne jest to, że w odmianie alergicznej można wdrożyć leczenie przyczynowe i objawowe, zamiast ograniczać się do postępowania doraźnego.

Skąd bierze się przewlekły lub całoroczny nieżyt nosa?

Utrzymywanie się dolegliwości przez miesiące zwykle nie dzieje się bez powodu. Gdy objawy występują przez większą część roku, przewlekły nieżyt nosa, w tym całoroczny nieżyt nosa, najczęściej wiąże się z ciągłym kontaktem z alergenem obecnym w otoczeniu. Przy dolegliwościach sezonowych częściej odpowiadają pyłki roślin.

Najczęściej uczulają:

• roztocza kurzu domowego
• pyłki roślin
• grzyby pleśniowe

Zależność między alergenem a czasem występowania objawów pomaga ustalić, czy dominują nawroty sezonowe, czy problem ma charakter całoroczny i wymaga stałego planu leczenia. Roztocza i pleśnie częściej odpowiadają za dolegliwości całoroczne, a pyłki za sezonowość.

Jak leczyć nieżyt nosa?

Na pytanie, jak leczyć nieżyt nosa, odpowiedź jest jedna: leczenie powinno wynikać z rozpoznania, ponieważ inne metody stosuje się przy możliwej eliminacji alergenu, a inne wtedy, gdy kontaktu z nim nie da się uniknąć. W terapii uwzględnia się zarówno objawy, jak i ryzyko nawrotów.

Plan leczenia najczęściej obejmuje:

W farmakoterapii stosuje się glikokortykosteroidy donosowe oraz leki przeciwhistaminowe, podawane donosowo lub doustnie, zwykle w preparatach drugiej generacji. Glikokortykosteroidy donosowe działają miejscowo w błonie śluzowej nosa, dlatego stosuje się je w celu zmniejszenia obrzęku i uczucia zatkania nosa. Leki te pomagają także ograniczyć kichanie, wyciek z nosa i konieczność oddychania przez usta. Jeśli objawy wracają sezonowo albo utrzymują się przez cały rok, wskazana jest konsultacja lekarska w celu doboru leczenia do przyczyny.

Kiedy nieżyt nosa wymaga wizyty u lekarza?

Alergiczny nieżyt nosa nie powinien być lekceważony, zwłaszcza gdy zaburza sen, oddychanie przez nos albo codzienne funkcjonowanie. Ocena lekarska jest potrzebna także wtedy, gdy objawy utrzymują się mimo wcześniejszych prób leczenia. Rozpoznanie pomaga uniknąć wielomiesięcznego leczenia na własną rękę.

Do wizyty skłaniają zwłaszcza sytuacje:

• objawy utrzymujące się przez wiele tygodni
• nawracające uczucie zatkanego nosa
• częste zapalenie spojówek ze świądem
• podejrzenie choroby u dziecka

Wymienione objawy mogą oznaczać alergiczny nieżyt nosa, ale o doborze leczenia powinny decydować wywiad, ocena przebiegu choroby i dotychczasowe leczenie. Ma to szczególne znaczenie u dzieci, u których przewlekła niedrożność nosa pogarsza sen i koncentrację.

Jak wygląda postępowanie według standardów?

Postępowanie zaczyna się od rozmowy o objawach, czasie ich występowania i możliwych czynnikach uczulających. W praktyce analizuje się także wcześniej stosowane leki, odpowiedź na terapię oraz to, czy problem ma charakter sezonowy, przewlekły czy całoroczny. Dopiero na tej podstawie dobiera się leczenie adekwatne do stanu pacjenta i konkretnej jednostki chorobowej.

Wczesne wdrożenie leczenia ma znaczenie, ponieważ nieleczony alergiczny nieżyt nosa może prowadzić do:

• nawracających zapaleń zatok
• nawracających zapaleń uszu
• astmy oskrzelowej

Terapia ma na celu nie tylko ograniczenie kataru. Służy także poprawie snu, oddychania przez nos oraz zmniejszeniu liczby zaostrzeń. Aby ustalić, skąd bierze się nieżyt nosa u dziecka lub dorosłego i jak leczyć tę dolegliwość, potrzebna jest wizyta lekarska.

• Alergiczny nieżyt nosa podejrzewa się, gdy katar trwa tygodniami, nawraca w podobnych sytuacjach i towarzyszą mu świąd, wodnista wydzielina oraz objawy oczne.
• Ocena przyczyny dolegliwości jest istotna, bo roztocza i pleśnie częściej wywołują całoroczny nieżyt nosa, a pyłki odpowiadają za objawy sezonowe.
• Leczenie obejmuje eliminację alergenu, farmakoterapię z glikokortykosteroidami donosowymi i lekami przeciwhistaminowymi oraz immunoterapię, gdy unikanie alergenu jest niemożliwe.
• Wizyta lekarska jest wskazana, jeśli zatkany nos i katar nawracają, utrudniają sen lub problem dotyczy dziecka, ponieważ rozpoznanie ma znaczenie ze względu na ryzyko zapaleń zatok, uszu i astmy.